Faktury a rejestr umów w sektorze publicznym
Rejestr umów jest zbiorem (baza danych to trochę na wyrost) wybranych, najistotniejszych z punktu widzenia ustawodawcy, informacji o umowach. Jednostki sektora finansów publicznych nie wprowadzają do rejestru kopii/skanów zawartych umów, ale dane zaczerpnięte z ich treści (art. 34a ust. 6 i 7 ustawy o finansach publicznych).
Dodatkowo rejestr umów nie jest:
1) ewidencją prowadzonych postepowań w sprawie udzielenia zamówienia publicznego ani postępowań podprogowych,
2) rejestrem wszystkich umów w sprawie zamówienia publicznego,
3) rejestrem wszystkich umów zawartych przez daną jednostkę,
4) rejestrem faktur,
5) rejestrem rachunków,
6) rejestrem paragonów,
7) rejestrem zleceń (jakkolwiek rozumianych),
8) rejestrem wydatków.
Niekiedy w obrocie pojawia się pogląd, że w rejestrze umów umieszcza się również faktury (rachunki, wydatki itp. potwierdzenia realizacji) albo/lub informacje o nich. Rejestr umów bywa mylony z rejestrem faktur, na podobnych zasadach na jakich mylone są faktury/rachunki z zawartymi umowami. Tego typu pogląd nie ma podstaw prawnych. Zgodnie z art. 34 ust. 1 w pkt 12 ustawy o finansach publicznych jawność finansów publicznych realizowana jest poprzez udostępnianie umów. Z kolei art. 34a ust. 1 ustawy o finansach publicznych stanowi, że Minister Finansów prowadzi rejestr umów zawartych przez jednostki sektora finansów publicznych. Pozostałe przepisy art. 34a również odnoszą się do umów ani razu nie wspominając o fakturach.
Tymczasem faktura nie jest umową. Nie ma cech umowy rozumianej standardowo jako zgodne oświadczenie woli co najmniej dwóch stron. Również orzecznictwo nie pozostawia co do tego faktu żadnej wątpliwości:
- „Podkreślić bowiem należy, że sama faktura, będąca rachunkiem, ma umożliwić dłużnikowi spełnienie świadczenia pieniężnego, nie jest jednak dowodem zawarcia umowy czy też jej wykonania przez wystawcę faktury. (…) Sam fakt odbioru faktury i jej ujawnienia w księgach pozwanej nie przesądza jeszcze o zawarciu przez strony umowy o określonej treści i jej wykonaniu przez powoda w zakresie świadczenia niepieniężnego”. (wyrok SA w Katowicach z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. V ACa 648/12; publ. Legalis 719130).
- W niniejszej sprawie strony podpisały rachunki uproszczone opisujące rodzaj, ilość i cenę dostarczanego sprzętu medycznego pozwanemu. Rachunki takie nie są i nie mogą być utożsamiane z umową, jak również z formą pisemną pod rygorem nieważności - jak twierdzą skarżący.
Rachunki muszą być sporządzone, ale obok umowy, one bowiem jedynie potwierdzają wykonanie umowy. Kwestia ta w orzecznictwie nie jest nowa, była już wyjaśniona. Dla przykładu w orzeczeniu z 30 października 1986 r., OT-6902/86 (OSPiUS z 1987 r. Nr 10-12, poz. 206), GKA przyjęła, że zafakturowanie ceny ma charakter wykonawczy w stosunku do wcześniej zawartej umowy i nie służy kształtowaniu jej postanowień. Odmienne stanowisko prowadziłoby do akceptacji błędnego poglądu, że o prawach i obowiązkach stron nie rozstrzyga umowa, lecz czynności podjęte w celu jej realizacji. Nie jest zasadny zatem zarzut skarżących, że wystawione rachunki uproszczone za dostawy sprzętu medycznego spełniały wymagania o zawieraniu tych umów w formie pisemnej. (wyrok SA w Warszawie z dnia 12 listopada 1998 r. sygn. I ACa 779/98)
Może jedynie zaskakiwać, że pomimo, iż rozróżnienie pomiędzy umową a fakturą było znane już w czasach gospodarki planowanej (jak wynika z zacytowanego wyroku) takie poglądy nadal są prezentowane.
Faktura może potwierdzać (jeżeli została poprawnie wystawiona), że umowa została w przeszłości zawarta.
Wystawienie faktury jest czynnością jednostronną. Faktura sama w sobie nie rodzi żadnego zobowiązania prawnego po stronie jej adresata. Zobowiązanie do określonego zachowania (spełnienia świadczenia) wynika z umowy a nie z faktury. W treści faktury nie ma wszystkich danych (essentialia negotii) jakie strony powinny uzgodnić w celu realizacji zobowiązania. Co jeszcze istotniejsze – w treści faktur nie ma wszystkich danych, które jednostka sektora finansów publicznych jest obowiązana wprowadzić do rejestru (art. 34a ust. 6 ustawy o finansach publicznych).
Ponadto jako argument faktyczny, poza interpretacją bazująca na przepisach, można wskazać fakt, że liczba faktur pozostających w obrocie, których stroną są jednostki sektora finansów publicznych jest wielokrotnie więcej niż umów. Umieszczanie w rejestrze faktur spowoduje utrudnienie w dostępie do danych ze względu na ich liczbę a nie ułatwienie.
Należy jednak zauważyć, że rozstrzyganie przez jednostki sektora fp powyższego zagadnienia zostało przez ustawodawcę przesunięte w czasie - przepisy o rejestrze wejdą w życie znacznie później. Ustawa z dnia 16 sierpnia 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem rozwoju rynku finansowego oraz ochrony inwestorów na tym rynku. Pomimo kompletnie niepasującej nazwy aktu prawnego nie wskazującego na tematykę finansów publicznych ten akt prawny zawiera art. 36 dotyczący obowiązku rejestrowego. Zgodnie z jego treścią przepisy o rejestrze wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2026 r., z zachowaniem dotychczasowej treści merytorycznej samych przepisów określających zakres obowiązku rejestrowego (znajdujący się w vacatio legis art. 34a i art. 34b ustawy o finansach publicznych).
Komentarze
Prześlij komentarz